Jan Andrzej Jagmin-Sadowski

Generał brygady, dowódca wojskowy
24.06.1895 05.10.1977 Grójce

Biografia

Jan Andrzej Jagmin-Sadowski (ur. 24 czerwca 1895 w Grójcu, zm. 5 października 1977 w Warszawie) - generał brygady Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari IV i V klasy. Syn Andrzeja i Kamilli Magdaleny Ladachowskiej, starszy brat Stanisława. Wychowywał się w Tomaszowie Mazowieckim pod opieką stryja Kazimierza Sadłowskiego, pedagoga, społecznika i malarza. Jego ojciec pochodził z rodziny Sadłowskich, a brak literki Ł w nazwisku rodowym wynikał z błędu urzędnika stanu cywilnego. W Tomaszowie tworzył nielegalne struktury harcerskie, ukończył Szkołę Handlową oraz studiował na Wydziale Budowy Maszyn Szkoły Politechnicznej we Lwowie, gdzie zetknął się z konspiracją niepodległościową. Był członkiem PPS - Frakcja Rewolucyjna oraz Polskich Drużyn Strzeleckich i Polowych Drużyn Sokolich, ukończył szkoły podoficerskie i oficerskie tych ostatnich.

14 września 1914 wstąpił ochotniczo do Legionów Polskich, początkowo służąc w I batalionie majora Albina Fleszara, a od 11 listopada 1914 w IV batalionie 5 pułku piechoty. Wziął udział w bitwie pod Krzywopłotami, Łowczówce oraz walkach nad Nidą, pod Konaram i Józefowem. 5 marca 1915 został mianowany chorążym, a 28 kwietnia 1916 awansowany na podporucznika. 8 lipca 1916 objął dowództwo kompanii, a 1 listopada 1916 awansowany na porucznika. W 1916 uczestniczył w walce pod Kostiuchnówką pod dowództwem Józefa Piłsudskiego. 1 maja 1917 został komendantem kompanii 3 Kursu Wyszkolenia, a 26 czerwca komendantem 8 kompanii 5 pułku piechoty. Internowany w Beniaminowie od 22 lipca 1917 do 1 sierpnia 1918.

14 października 1918 przyjął do Polskiej Siły Zbrojnej, a 1 listopada wstąpił do Wojska Polskiego. 15 czerwca 1919 został skierowany na Wojenną Szkołę Sztabu Generalnego, gdzym ukończył kurs jako prymus. 15 listopada 1919 roku wyruszył do Paryża na dwuletnie studia w École Supérieure de Guerre, a w trakcie okresu wojny polsko-bolszewickiej wyróżnił się 24 wrześni 1920 w bitwie o Brzostowicę, dowodząc 9 pułkowi piechoty Legionów. 17 maja 1921 otrzymał Krzyż „Virtuti Militari” V klasy za wyjątkową odwagę i brawurę w walce z bolszewikami.

W latach 1922-1939 pełnił różne stanowiska w Wojsku Polskim, m.in. kierownika referatu w Oddziale ISztabu Generalnego, szefa Wydziału Mobilizacyjnego, zastępcę dowódcy 11 pułku piechoty oraz dowódcę 15 pułku piechoty. Awansował na podpułkownika w 1924, pułkownika w 1929, a generała brygady w 1939. W latach 1931-1936 pełnił funkcję dowódcy 23 Dywizji Piechoty w Katowicach, a w latach 1936-1939 wyznaczonego na stanowisko dowódcy tej dywizji, odpowiadającego m.in. za budowę fortec Obszaru Warownego „Śląsk”.

W kampanii wrześniowej 1939 dowodził Grupą Operacyjną „Śląsk” w Armii „Kraków”. Przygotował linię obrony ciągłej od Świerkłańca do Rybnika, wzmocnioną obsadzeniem licznych jednostek, w tym 23 Górnośląskiej Dywizji Piechoty, 55 Dywizji Piechoty oraz Grupy Fortecznej Obszaru Warownego „Katowice”. Jego oddziały stoczyły ciężkie walki z Niemcami, głównie 55 DP, gdzie pod Mikołowymi Wyrami zadano poważne straty 8 i 28 Dywizjom Niemieckim. Po przełamaniu frontu pod Częstochową i Pszczyną, grupa wycofała się za Przemszę w ramach ogólnego manewru odwrotowego Armii. 10 wrześni 1939 podejął decyzję o przerzuceniu ciężkiego sprzętu przez most saperski pod Baranowem, co było ważnym elementem akcji ratunkowych. 17 i 20 wrześni 1939 objęty okrążeniem przez Niemców pod Tomaszowem Lubelskim, objął rozbieganie grupy, a generał dostał się do niewoli, by w 1945 roku wejść do Polskiej Szkoły Wojskowej.

Po wyzwoleniu roku 1945 wrócił do Polski, aczkolwiek w 1947 wprowadzony został przez władze komunistyczne do stanu spoczynku. W 1976 zorganizował na Jasnej Górze uroczystość złożenia orderów Virtuti Militari przez przedwojennych dowadców wojskowych, w proteście przeciwko odznaczeniu radzieckiego przywódcy Leonida Breżniewa Orderem Virtuti Militari I klasy. Zmarł 5 października 1977 w Warszawie, został pochowany na cmentarzu Bródnowskim.

Był autorem m.in. prac: „Działanie Grupy Operacyjnej „Śląsk” 1-3 września 1939 r.” oraz „Przygotowanie Centralnego Rejonu Przemysłowego Śląska do obrony w okresie międzywojennym”.

Zobacz pełny artykuł na Wikipedii

Osiągnięcia

Kawaler Orderu Virtuti Militari IV i V klasy
Dowódca Grupy Operacyjnej „Śląsk” w kampanii 1939
Wyróżnienie Krzyżem Virtuti Militari V klasy w 1921 roku za brawurę w walce z bolszewikami
Organizacja uroczystości na Jasnej Górce w 1976 roku upamiętniającej ordery Virtuti Militari
Awans do generała brygady w 1939 roku

Ciekawostki

Używał pseudonimu „Stefan Jagmin”, który później stał się trwałym elementem jego nazwiska.
Do 1 czerwca 1935 w ewidencji Wojska Polskiego figuruje jako „Jan IIISadowski”, by uniknąć dezorientacji z innymi oficerami o tym samym imieniu i nazwisku.
W 2025 roku 34 Dywizja Rakietowa Obrony Powietrznej w Bytomiu nosi jego imię i nazwisko.

Udostępnij